مارکسیزم و فەلسەفە
وه رگیر: سوسیالیسم
ئەکبەرى مەعسوم بەیگى" کتێب گەلێکى جۆراو جۆرى وەرگێڕاوەتە سەر زمانى فارسى کە دوایین بەرهەمى وەرگێڕدراوى ناوبراو کتێبێکە لە نووسینى ڕۆشنبیرى مارکسیستى بریتانیایى"ئالێکس کالینیکا" لە ژێر ناوى "مارکسیزم و فەلسەفە". کالینیکاس کتێب گەلێکى زۆرى نووسیوە بەڵام هەتا ئێستا نەناسراو ماوەتەوە، بەڵام پێش ئەوەى کە بپەڕژێینە سەر "مارکسیزم و فەلسەفە"ى ناوبراو پێویستە کە هێندێک سەبارەت بە ناوبراو قسە بکەین. "کالینیکاس"، بە پێى ناوەکەشى بێت، وا دیارە ئامریکایى یان ئینگلیسى نییە، بەڵام ناوبراو شارۆمندى یۆنانە. "کالینیکاس" لە دایک بووى یونانە و پاشان بۆ خوێندن دەڕواتە مەدرەسەى ئابوورى لەندەن کە مێژوویەکى سەد ساڵەى هەیە و لەم مەدرەسەدا درێژە بە خوێندن دەدات.
ادامه مطلب
وتووصذي طؤظاري "تريبون زن" لة طةلَ لةيلا دانش
وةرطيَر:سوسياليزم
ثرسيار: لاني كةم 2 سالَ لة ضاث و بلإو بوونةوةي كتصبةكةي ئصوة، واتة: "نصئؤليبراليسم، ذن و تةوسعة لة ئاماذةيصكدا بؤ ئصران" تصدةثةرصت باس و بابةتةكاني ناو ئةم كتصبة بة لةبةرضاو طرتني ئةو ئالَو طؤرانةي كة هاتوونةتة ئاراوة تا ض أادةيصك لة طةلَ هةلومةرجي ئصستا دا دصتةوة؟ يان بة طشتي نرخاندني ئصوة لةم بوارةدا دواي ئةم 2 سالة ضيية؟
وةلإمي لةيلا دانش بؤ طؤظاري "تريبون زن": بيرؤكةي سةرةكي ئةم كتصبة ئةوة بوو كة نيشان بدات ثةرةسةندن و كارتصكدرني سةرمايةداري لة دةيةكاني ئةم د واييانةدا و لة ئاستي جيهاني دا بؤ وةرطرتن و لة خؤ طرتني هةرضي زؤرتري هصزي كاري هةرزان بة ضة رادةيةك لة ذنان كةلَك وةردةطرن. ثصكشكةوتن و بةرةو ثصش ضووني ئةم ثرؤسة لةو ولإتانةي كة بة جيهاني سصهةم دةناسرصن لة باري سياسي و كؤمةلإيةتيةوة ئالَوطؤرصكي هصناوةتة ئاراوة كة ثصشي ثصناطيردرصت و دةركةوتةي ئةم ئالَوطؤرانةش لة رةوتي شكل طرتني ناوةند و نيهادةكان و جةرةياناتي سياسي، لة ئاراستةي ئةم ثرؤسةدا و هةروةها ئةو باس و لصكؤلَينةوانةي كة لة ثصوةند بة ثةرةسةندني كؤمةلَطاي مةدةني و مؤدصرنيزاسيؤن و هتد دا بةدي دةكرصت، وةبةرضاو دةكةون.
ضة لة كاتي ضاثي ئةم كتصبة و ضة ثاش ئةويش دةبينين كة لة ئاستي جيهاني دا و بة شصوةيةكي بةربلإو مةسةلةي ذنان بؤ جارصكي ديكة باسي لصدةكرصت. بة شصوةيةك كة باس لة مافي ذنان و هةموو باسةكاني ثصوةندي دار بةم بابةتةوة، و لة هةموو ئاستة جياجياكاندا لة دوو سص دةيةي رابردوودا بصوصنة بووة. ئةم مةسةلة تا ئاستصك بووة كة بة دلَنياييةوة دةتوانين ئةم دةورة لة خةباتي ذنان لة بواري أادةي جموجؤلة سياسيةكان و خواست و داخوازييةكان و باسةكاني ثصوةندي بة بزوتنةوةي ذنان لة طةل دةيةكاني ئاخري سةدةي نؤزدةهةم و سةرةتاكاني سةدةي بيستةم هةلَسةنطصنين. سةرةراي هةبووني ئةو جياوازيية بةرضاوانةي كة لة بواري رادةي داخوازييةكان و شكل و ئاستي خةباتي ذنان لة نصو ولإتة جؤراوجؤرةكان داية، بةلإم ئصمة شاهيدي ثةرةطرتن و رةوتي روو لة طةشةي دووبارةي ئةم بزوتنةوة لة لايةكةوة و هةروةها باشتر بووني كاري ذنانين ، هةم لة ولإتاني ثصشكةوتوو لة باري ثيشةييةوة و هةم لةو ولإتانةي كة بة ناو ولإتاني طةشة نةكردوو يان لة حالَي طةشةدا ناسراون. لصرةدا زؤر بة ثصويستي نازانم كة ئةم لايةنة بخةمة بةر باس كة مةسةلةي ذنان لة ضة طؤشة نيطايةكةوة بة ض روانطة و بؤضوونصكةوة شرؤظة دةكرصت، يان ئةو دةنطانةي كة لةم بوارةدا دةبيسرصن لة باري خةت و جيهةتي سياسيةوة لة ضة خانةيةك دا خؤيان دةبيننةوة. بةلإم لصرةدا مةبةست طرينطي دان بةو هةلومةرجةية كة بةستصني شرؤظة كردن و باس كردن لة سةر مةسةلةي ذناني بةم شصوة و بة بةربلإوي خؤلقاندووة و، ئةم هةلومةرجةش بةو جؤرةي كة باسمان لصوة كرد ثةرةسةندني بصوصنةي ثصوةندي و موناسباتي سةرمايةداريية كة تا دوورترين ناوضةكاني جيهاني ثةلي هاويشتووة. سةرهةلَدان و رةوتي بةرةو ثصش ضووني سياسةتي نصئؤليبرالي لة دلَي قةيراني جيهاني سةرماية لة كؤتاييةكاني دةيةي 70ي زاييني و دوا بة دواي ئةويش ئالَوطؤرةكاني ثصك هاتوو لة رصكخراو كردني كار و هصنانة مةيداني هصزي كاري هةرزاني ذنان لة فاكتةرة طرينطةكاني شرؤظة و نيشان داني كاراكتةر و بكةرةكاني ئةم رةوتةية. لة هةر حالَدا من نامةوصت بؤ جارصكي ديكة باسةكاني نصو ئةم كتصبة بصنمة ئاراوة و مةبةستيشم ئةوة نيية، بةلإم بةم ئاماذة كورتةوة ويستم لة سةر ئةو مةسةلة ثصداطري بكةمةوة كة ئةم رةوتة كةم تا زؤر هةر بةردةوامة و ئةطةر بمانةوصت بابةتصكي تازة بلصين دةبص بة شصوةي كونكرصت دةركةوتة و نمونةكاني باس بكرصن.
ئاكام و دةرةنجامةكاني بةرنامةي طةشةي ئابووري لة ئصران دا كة ثصوةندييةكي ثتةوي لة طةلَ رةوتي جيهاني بوون يان طلؤباليزاسيؤن هةية لةم دةورةدا نزيكتر و رؤشنترة. لة جياتي ئاماذة بة لصك دابراني ثصكهاتةي كؤمةلَطا و نةبووني توانايي وةرطرتني هصزي ئامادة بة كار و رةواج داني ضةند شؤغلة بوون و ئةنجام داني هاوكاتي ضةن كار بؤ دابين كردني داهاتي ذيان و، ضوونة سةرةوةي بصوصنةي لةشفرؤشي و حةراجي كضاني كةم تةمةن كة بة شصوازي جؤراوجؤر بةسةرهاتةكانيان دةبيسرين، لة لايةكةوة، لة لايةكي ديكةوة بةردةوام بووني ياساي كؤن و دواكةوتووي رذيمي ئيسلامي، باشتر واية كة بؤ وةلإمدانةوة بةو ثرسيارةي ئصوة كة لةم دوو سالَةدا ضي رووي داوة، بة نموونة باس لةم بابةتانة و ئةو هةلَوصستة جؤراوجؤرانة نةكرصت، بةلَكو ئةوةي كة لةم ثرسيارة دا دةبص لة ثصش ضاو بطيردرصت بةستصنة طشتييةكان و هةلومةرجي سياسي طشتي و ئةو ئالوطؤرانةن كة بةم شصوةية، لةم قؤناغةدا روويان داوة. طرينطترين رووداو كة جصطاي لصكدانةوةية كؤتايي هاتني ئيسلاحخوازي و هاتنة سةركاري ئةحمةدي نذاد وةك سةركؤماري رذيمي ئيسلامية كة بؤ درصذةي ئةم باسة دةبص ئاماذة بة هةندص بابةتي ئةم كتصبة بكةم. لةم كتصبةدا بة شصوةي تصروتةسةل و لة ئاستي جيهاني دا لة بابةت ئالَوطؤري فكري لة فمينيزم دا و هةروةها ضؤنيةتي رةواج ثصدان بة جؤرةكاني فمينيزم و لةوانة فمينيزمي ئيسلامي باس كراوة. لة لايةكي ديكةوة لة ثصوةند بة رةوتي بة جيهاني بوون و لة دلَي ئةو ئصعترازانةي كة بة دذي ئةو رةوتة لة ئارادان بة تةواوي سةبارةت بة فمينيزمي ليبرالَ و هةروةها ثصطةي ئةم جؤرة لة فمينيزم لة نصو رووداوةكان دا باسي لة سةر كراوة.
بؤ وصنة ئةوةي كة فمنيزمي ليبرالَ جيا لةوةي كة بة ض أادةيةك ثابةندي بير كردنةوةي كلاسيك و كؤني ليبرالَية و لة هةلومةرجي ئةمرؤش دا لة ثصوةند بة طلؤباليزاسيؤن و ئاكامةكاني ضؤن لة بيري ئةوة داية و هةولَ دةدات شوناسصكي تازة رةضاو بكات. ئةم رووداوةش لة ئصران رووي داوة و بةشصك لة ضالاكةكان و هةلَسوراواني ئةم بوارة خوازراو يان نةخوازراو وةك فمينيستي ليبرالَ كةوتوونةتة ئةم طؤرةثانةوة. لة راستي دا سةرهةلَداني ئيسلاحات لة ئصران دا لة ناوخؤي بزوتنةوةي ذنان ئةطةر كةميش بووبصت كاريطةري هةبوو لة سةرهةلَدان و هاتنة مةيداني كةسايةتي خؤي لةم بوارةدا و لة ئاستي ضاثةمةني و سايتة ئينتةرنصتييةكان و طؤظارةكان بةرضاوترين رةنطدانةوةي ئةم رةوتة بوو.
شكست خواردني رةوتي ئيسلاحات و ثاشان هاتنة سةركاري رةوتي ئةحمةدي نذاد، رةوتي فمينيزمي ليبرالَي بةرةو ئاقارصكي دذوار برد كة ئصستا ماوةيةكي زؤرة دةبينين بصدةنطييةكي قورس بالَي بةرسةر ضالاكي و خؤ دةرخستني ئةم رةوتةدا كصشاوة.
لة بواري بزوتنةوةي ذنانةوة و ثاش هاتنة سةركاري ئةحمةدي نذاد ئةطةر رةوتصك هةبصت كة بكرصت لة سةري بدوصن، تةنيا ئةم رةوتةية. لة ضةن سالَ لةوةو ثصشتةوة رةوتصكي فمينيستي لة جؤري ئيسلامي لة نصو ذناني سةربة دةسةلإت و ئةو ذنانةي كة بة جؤرصك طرصدراوي حكومةت بوون لة ئارادا بوو تا بةم شصوة فةرهةنطي باوك مةزني و ثياومةزني حكومةت بخةنة تةنطةذةوة بةلإم ئةم رةوتة سةرةأاي ئةوةي كة زؤترين ئيمكاناتةكاني لةبةردةست دابوو لة ئاستي ئصران و تةنانةت لة ئاستي نصونةتةوةييش دا، بة هيض شصوازصك نةيتواني لة نصو ذنان دا ببصتة خاوةن ثصطةيةكي كؤمةلإيةتي. هؤكاري ئةمةش زؤر روونة كاتصك خةلَك بة هؤي بووني وةها دةسةلاتصكةوة تا ئةم رادة زةبريان لصكةوتووة بة هيض شصوةيةك بة كةساني سةربةوان بروا ناكةن و هةر رةوتصك تةنانةت ئةطةر ئيعترازيش بصت بةلإم طرصدراوي حكومةت بصت ناتوانصت ببصتة خاوةن ثصطةيةكي كؤمةلإيةتي.
بةلإم سةرةأاي ئةو كصبةركصي كة كةوتبووة نصوان ئةم ذنانةوة و بةو رادة لة ثروثاطةندةوة، خواستةكان لة بةرانبةر خواستي جةماوةري ذنان بة رادةيةك كةم بايةخ بوو كة جصطاي باس لصكردنيان نةبوو. بةلإم هاوكات لة طةلَ طةشةي ئيسلاحات رةوتصكي ديكة لة بزوتنةوةي ذنان بواري ضالاكي بؤ رةخسا. ئةمانة لةو ذنانة بوون كة بة طشتي بة ذناني ئيسلاحخواز دةناسرانةوة كة لة سةرةتاوة زؤر روون و ئاشكرا بوو بزوتنةوةي ذنان ناتوانصت و نابصت بةم ضةن كةسة يان بةم رةوتةوة قةتيس بكرصتةوة.
ئةطةر ئةوة قةبولَ بكةين كة لة دواي دةورةي ضةند ضةند سالَةي سةرهةلَداني جةرةياني ئيسلاحات ئةمة بة طشتي دةنطي ئةو ذنانة بوو كة دةبيسرا، ئةو كات دةتوانين خوار و ذوور كردني ئةم رةوتة لة باري سياسيةوة وةك ثصوةر لة ثصش ضاو بطرين.
بةستصنةكاني سةرهةلَداني ئةم حةرةكةتة لة نصو بزوتنةوةي ذنان دا دةكرصت لة ضةن خالَدا ئاماذةيان ثصبكةين. 1_ جؤرواجؤر بووني رةوتي فمينيستي، طةرضي هاوخةتي و ئينسجامي سياسي و فيكريان وةك مةرجصك بؤ ثصك هاتني رةوتصك لةم بوارةدا بة حةساب نةدةهات. 2_ هةبووني حكومةتي ئيسلامي كة بة داسةثاندني ياساي دذي ذنان ناوبانطي جيهاني دةركردووة و بة بارستايي عومري رذيمةكةي دةنطي ئيعترازي ذنان تصيدا بص دةنط بووة. لة كؤتاييش دا سةرهةلَداني رةوتي ئيسلاحخوازي لة دلَي سةركوتة رةش و خوصناوييةكاني دواي سالَي 60 لة ئصران دا كة هاوكات لة طةل دةنطي جيهاني "سوسياليسمي شكستي خوارد" دةنطي كؤتايي هاتن بة حةرةكةتة راديكالَةكانيان لة ذصر ناوي "نا" بؤ توندوتيذي بةرز كردةوة.
ئةم بةشة لة هةلَسوراواني بزوتنةوةي ذنان تةنانةت ئةو كاتةي كة لة حكومةت دوور دةكةوتنةوة لة ثصناسة كردني خؤيان وةك ئيسلاحخواز و "بانطةشة بؤ دذايةتي لة طةلَ توند و تيذي" خؤيان نةدةبوارد. هةلَبةت توند و تيذي كردةوةيةكي دذي مرؤظانةية و داكؤكي قةت لصناكرصت بةلَكو دةبصت بوترصت كة مةبةست لة وتني ئةم مةسةلة ضيية؟ من هةولَ دةدةم بة كورتي ئاماذةيةكي ثصبكةم. هةموو كةس بة رووني تصدةطات كة كؤمةلَطايةك لة ماوةي نزيك سص دةية كة تصكةلَ بة كوشتار و خوصنرشتن بووة ئصستا خوازياري ئاسايشة و نايهةوصت ئةم رووداوانة دووثات ببنةوة. بةلإم ئةوةي جصطاي سةرةنجة ئةوةية كة مةيل بة ئاسايش و ئارامي بؤ خؤي بوو بة ئامرازصكي ديكة بؤ قورباني كردن و بؤ توند و تيذي نواندني سةرلةنوص ئةم جار لة ذصر ناوي خةبات بة دذي توند و تيذي. طؤيا هةرضي توند تيذي نواندن لة لايةن رذيمةوة هاتبووة ئاراوة بة تاواني ئةوة بوو كة خةلَك نةيانتوانيبوو بة شصوةيةكي شارستانيانة دةنطي ئيعترازيان بةرز بكةنةوة. يان وةك ئةوةي كوشتني "ناسري تةوفيقيان" بة هؤي توند و تيذي كرصكارانةوة بوو كة هةر ضةند مانط دواي ئاخصزي سالي 57 لة لاية رذيمةوة هاتتة ئاراوة. يان سةبارةت بة بزوتنةوةي ذنان ئةو هةموو نةطبةتيةي كة ذنان بة هؤي رذيمي ئيسلاميةوة بة سةرياندا باريوة و بيست و ضةند سالَة هةروا درصذةي هةية، حةتمةن دةوترصت كة بة هؤي نةبووني فةرهةنطي "ثارصز لة توند و تيذييةوة" بووة!! يان وةك ئةوةي بلصي كوشتاري خةلَكي كوردستان لة لايةن ئةرتةشيةكانةوة كة ثصيان وترابوو تا سةركوتي تةواوي خةلَكي كوردستان ثؤتينةكان لة ثصتان دةر نةهصنن، تاواني ئةم كارةش لة ئةستؤي قوربانيان بوو.
لةم بوارةدا دةكرصت زؤرتريش بدوصين و هةلَسوراواني سياسيش كة لة ئصران دا بة بص ورد بوونةوة خؤيان بةم رةوتة سثارد و لةم بابةتةش دا نةتةنيا نةيانتواني باسصكي كؤنكرصت و بة بةلَطة ثصشنيار بكةن بةلَكو ئةطةر بة خؤشبينيشةوة قةزاوةت بكةين بة ثصضةوانةي خواستي خؤيان، ئةوانيش كةوتنة روو بة روو بوونةوة لة طةلَ قوربانياني راستةقينةي توند و تيذي. بةلإم بؤ دةرخستني ناوةرؤكي دروشمي "ثارصز لة توند و تيذي" ئةم دةستة لة هةلسوراواني ذنان دتوانين ئةوة بلَصين كة: تا ثصش هاتنة سةر كاري ئةحمةدي نذاد ئةم ذنانة دروشمي "ثارصز لة توند و تيذيان" لة بةرانبةر ئؤثؤزسيؤني ضةث دا بةرز كردةوة بةلإم ئصستا بة هاتنة سةركري ئةحمةدي نذاد كاتصك كة بؤ خؤشيان كةوتوونةتة بةر توند و تيذي، بص دةنطيان لةم دروشمانة هصناوة. هةلَبةت ئةم مةسةلة لة ثةيوةند بةو ذنانة يان ئةو ثياوانةوةية كة بة ثالثشتي ئةم دروشمانة و هةروةها ئةم باسانة هاتبوونة مةيدان.
لصرةدا مةبةستي من ئةوةية كة لةم كةش و هةوادا ئةم بةشة لة ذنان كة لة لة ضيني مام ناوةندي دا لة سايةي سةري جةرةياني دووي جؤزةردان توانيبوويان بصنة مةيدان و بةم جؤرة ئةم كةش و هةواي كة هاتبووة ئاراوة بؤ خؤيان رابطرن و بلَصن كة ذنان ئاشتي خوازن و بةم جؤرة هةركةس طؤشةيةك لة ناكارامةيي ئةم رةوتةي لة قاو بدايةت رةتيان دةركردووة. ئةمرؤذة دةبينين بة هاتنة سةركاري ئةحمةدي نذاد و بةو كةش و هةوايةي كة بة سةر رةوتي ئيسلاحخوازان دا زالَ بووة و بةو بن بةستة سياسية كة تووشي هاتوون ئةم رةوتةش كة ئاسؤي خؤي بةوانةوة طرصدابوو تووشي شكست هاتووة.
بة هاتنة ئاراي ئةم هةلومةرجة تازةوة ئةم بةشة لة بزوتنةوةي ذنان كة بةرهةمي طرفتةكاني ئةم بةستصنة سياسيةية، بة دلَنياييةوة دةتوانين بلصين بزوتنةوةي ذنان كة لة سةر هصلصكي ناسراو لة لايةن ئصمةوة دةروشتنة ثصش، ثرسيارطةلصكي بنةمايتر و طرينطتريان هاتة ثصش. سوذةطةلصكي وةك "بةردةباران" ياساكاني ثصوةندي دار بة تةلإق و خاوةندارةتي مندالإن ثاش تةلإق، هةلإتني كضان لة مالَةكان و توند و تيذي و لةم دواييانةش دا لةشفرؤشي كة ئةم بابةتانة لةو دياردانةن كة هةر لة سةرةتاي هاتنة سةركاري رذيمي ئيسلامي لة لايةن ذنانةوة دراونةتة بةر رةخنة و ئصعتراز.
لة راستي دا هةلسوراواني ئةم بوارانة بة جيا لة ؟ئينتمامي؟ سياسي بة هةلسوراواني بزوتنةوةي ذنان كاريان كردووة، بةلإم مةسةلةي سةرةكي ئةوةية كة مةرجي بةرةوثصش ضووني بزوتنةوةي ذنان وةك هةر بزوتنةوةيةكي كؤمةلإيةتي ديكة لة رةهةندي هصنانة ئاراي مةسةلةكان بة شصوةي تاكةوة تصثةر نابصت. تازة ئةطةر بةم شصوةش مةسةلةكاني ذنان باس بكرصت و بطاتة ئةنجامي خؤيشي ناتوانصت ئاكامةكاني بةردةوام بصت مةطةر ئةوةي كة دةست ببةينة ناو ئةو هةلومةرجة ريشةييانةوة و لة رصطا ضارةي بنامةييتر لة نصو كؤمةلَطا دا بطةرين.
ثرسياري طؤظاري "تريبون زن" لة لةيلا دانش، بةلإم بة هةر حالَ ئصمة لةم سالإنةي دواييد و لة نصو بزوتنةوةي ذنان دا دةبينين كة قسة لة ثصويستي كار كردني بة شصوةي بنةمايي و ريشةيي دةكرصت و خوازياري ئالوطؤري بنةرةتي لة نصو كؤمةلَطاداين، ثرسيار ئةوةية كة ئايا ئةمة بة تةنيا بؤ ثصك هاتني هاوئاهةنطي لة نصوان هةلسوراوان دا بةس نيية؟.
وةلإمي لةيلا دانش: بؤ وةلإم دانةوة بةم ثرسيارة دةبص سةرةتا ئةو بةشة لة هةلسوراواني بزوتنةوةي ذنان كة خوازياري ئالَوطؤري بنةرةتي نين وةلا بنصين. بةلإم ئةمانة لة دوو طروث ثصك هاتوون. يةكةم ئةو دةستة لة ذنان كة طرصدراوي حكومةتن واتة كاتصك باسي طرصدراوي و وابةستةيي دةكةين مةبةست لة باري سياسي و ئيدئؤلؤذيكيةوةية، كة خواستي ئةم دةستة لة ذنان لة ئاستي خةباتي فةرهةنطي و بة شصوةي قبولَ كردن و لة ضوار ضصوةي ئةم نيزامةدا واوةتر ناضن و لة ضوارضصوةي نيزامي ئيدئؤلؤذيكي حكومةت دا كار دةكةن.
دةستةي دووهةمي هةلسوراواني ذنان كة رادةي ئةم ذنانة لة نصو بزوتنةوةي ذنان دا زؤر كةمة بةلإم خواستي ئةم دةستة لة ذنان ثصوةندي بة يةكسانيخوازي ذنانةوة نيية و تةنيا خوازياري بةشداري هةندصك لة ذنان لة نصو ضوارضصوةي دةسةلإتدان و بةس. بةشصك لةم ذنانة ئةو كاتةي كة دةيانةوصت راديكالتر خؤ نيشان بدةن، تةنيا دةلَصن كة بةشداري ذنان لة دةسةلإتداية كة مافي ئةوان مسؤطةر دةكات. بةلإم تةنيا جؤرصك جياوازي لة نصوان باوةري ئيسلامييةكاني ئةم دةستة لة ذنان نةبصت هيض جياوازييةك لة نصوان ئةوان و ذناني وابةستةي حكومةت يان "فمينيستة ئيسلاميةكان"دا نيية و وةك ئةوان بير دةكةنةوة. ئةمانة هةر ئةو دةستة لة ذنانن كة سةركةوتني ضةن ذن بؤ ثؤستي سةرؤك كؤماري لة "شيلي" و يان سةرؤك وةزيري لة ئالمان بة هةنطاوصكي طرينط بؤ نزيك بوونةوة لة مافي ذنان لة قةلَةم دةدةن و ئةوةش وةك بةلَطةيةك ئاماذةي ثصدةكةن كة ذنان لة مةيداني سياسةت دا بةشدار بووة.
بة هةر حالَ لة كؤمةلَطاي ثؤلاريزة بووي لة ضةشني ئصران ئةم بةشة لة ذنان بة رادةيةك بة حكومةتةوة دةناسرصنةوة كة ئةطةر خوازياري ئالَوطؤري بنةرةتيش بن لة هيض شوصنصك بة هصند وةر ناطيردرصت. بةلإم لة نصوان ئةوانةي كة خوازياري كاري بنةمايين، سةرةراي ماركسيستةكان بةشصكي ديكة هةن كة خوازياري ئةوةن كة بة ئالَوطؤرصكي بنةرةتي لة باري فةرهةنطيةوة دةتوانين بروانينة مةسةلةي ذنان بةلإم دةبص بة شصوةي وردتر ئةوة ولإم بدةينةوة كة جياوازي ئةم دوو جؤرة بؤ ضوونة بة نيسبةت طؤأاني بنةرةتي لة ضيداية؟ بؤ ماركسيستةكاني ناو بزوتنةوةي ذنان طرينطترين مةسةلة كة وةك ثصوةرصك واية جؤرصك خةباتة بة دذي روانيني نزم بؤ ذنان. ئةويش دةسبردن بؤ ريشة و بنةما و ثصش ثصطرتن بة ئيمكاناتي سةرهةلَدانةوةي باوك مةزني و ثياو مةزني و لة راستي دا خةبات بة دذي ئةو هةلومةرج و موناسباتةي كة لة هةبووني ستةمي جينسي و هةلدانةوة و زيندوو بوونةوةي ئةم ستةمة قازانج دةكةن بة جيا لةوةي كة ئصمة سةبارةت بة ضؤنيةتي شكلَ طرتن و سةرهةلَداني ئةم ستةمة ضة خوصندنةوةيةكمان هةية. لة روانطةي ماركسيستةكانةوة بةردةوام بووني ذصر دةستةيي ذنان ثصوةنديةكي نةثساوة بة موناسبات و ثصوةنديية ضينايةتيةكانةوة هةية. هةلَبةت بةشصك لة هةلسوراواني بزوتنةوةي ذنان ماركسيسم و ثصوةندي ضينايةتي بة باسصكي كؤن دةزانن كة ثصويست ناكات بة بةلَطة وةلإمي ثص بدرصتةوة ئةوةش دةزانين كة ئةم دةستة لة ذنان لة ذصر كاريطةري كةش و هةواي ثصك هاتوو لة ئصران و تةنانةت لة جيهان دا بةم جؤرةيان ثصهاتووة. بة هةر حالَ ذنان بة هؤي لةبار بووني هصزي كاري هةرزانيانةوة و بة ثشتيواني كردني فةرهةنطي ثصش مؤدصرن بة دذي ئةوان كة هةتا ئصستاش لة ولإتاني مؤدصرن دا بةرضاو دةكةون هاتوونةتة ناوةندي باسةكانةوة و بة هةر رادةش بة ماركسيسم و ثصوةندي ضينايةتي لة ثصوةند بة مةسةلةي ذنان بوترصت كؤن و بؤ رةت كردنةوةشيان بةلَطةيان نةبصت زةرةيةك لة طرينطي ثصويستي روانيني ضينايةتي بة مةسةلةي ذنان كةم ناكاتةوة.
ئةوةي كة لة ئارساتةي طلؤباليزاسيؤن دا بة ناوي ذنانة بووني هةذاري و ذنانة بووني كار ناوي دةركردووة خؤي باشترين بةلَطةية بؤ ئةوةي كةضؤن مةسةلةي ذنان نةك لة ثصوةند بة موناسبات و ثصوةندي ثصش مؤدصرنيتة و فةرهةنطي غةيرة مؤدصرن و مةزهةبي، بةلَكو لة ثلةي يةكةم دا لة ثصوةند بة نيزامي سةرمايةدارييةوةية كة دصتة ئاراوة.
بةلإم بنةماييترين كاري ئيسلاحخوازان "ئةطةر خؤيان حازر بن ئصستاش لةم سيستةمةدا و بةم فكرةوة قسة بكةن" ريشةي لة نصو روانطة و فةلسةفةي ليبرالَي داية كة لة ئازادي تاك و مافي بةرابةري تاكةوة حةرةكةت دةكةن، بص ئةوةي كة بتوانن ئةم بةرابةرييةي كة باسي دةكةن تا ئاستي بةرابةري راستةقينة ببةنة ثصش. بةشصكي زؤر لةو باسة سياسي و كؤمةلإيةتيانةي كة لة دةيةكاني ئةم دواييانةدا، لة ئصران هاتووةتة ئاراوة و هةولَ دراوة كة سةقامطير بكرصت لة ضوارضصوةي سونةت و مؤدصرنيتةدا خؤي ديوةتةوة. ئةم رةوتة تاو ئةو جصطةي كة هةلَدةطةرصتةوة سةر مةسةلةي بزوتنةوةي ذنان بة شصوةي طشتي بة دوو ثصوةر هةلَدةسةنطصت.
يةكةم: بةرابةري تا ئاستي مافي كؤمةلإيةتي.
دووهةم: واتة خةباتي فةرهةنطي كة كاري ضاودصري كردن بة سةر ضؤنيةتي وةديهاتني ثصوةري يةكةم دةكات.
لةم روانطةدا دةبص هةولَ بدرصت بؤ خةبات و كاري بنةمايي و درصذماوة بؤ بةرثةرضدانةوةي ياساطةلصك لة جؤري ياساي حكومةتي ئيسلامي كة تا فةرهةنطي مؤدصرن لة كؤمةلَطادا بطوردرصت و شكلَة مؤدصرنةكاني ديكةي فةرهةنطي ئيسلامي كة مافي ذناني ثصشصل كردووة نةتوانصت سةرهةلَبدات.
ئيزنم ثصبدةن كة ئصستا كارمان بة رادةي ورد بيني ئةم بةرصزانة لة تصروانينة فةلسةفي و فكرييةكانيانةوة نةبصت و بةم جؤرة فةرز بكةين كة وتني ئةوةي كة كؤمةلَطا مؤدصرن و ديمؤكراتيك بصت بةسة و ئةمة ئةو ئالَؤطؤرة بنةماييةية! كة مافي تاك دةبص لة ثصش ضاو بطيردرصت، يان ياساي مةزهةبي دةبص هةلَوةشصتةوة و طؤرانصكي قوولَ تصدا بصتة ئاراوة كة لةودا بتوانصت ثصوةندي تاك لة طةلَ كؤمةلَطا بطؤرصت و ئةمانةن كة ئةم ئالَؤطؤرة بنةماييانة مسؤطةر دةكةن.
لة ئاستصكي بنةمايي دا دةبص ئةمانة بة وردي روون بكرصنةوة كة لة نصوان ئةم فةرز و طؤمانانة و دابين كردني ئازاري راستةقينة ضةندة مةودا و بؤشايي هةية. بةلإم طرينطترين مةسةلة، لة راستي دا بةرانبةر بةم روانطة ئةوةية كة ئازادي تاك لصرةدا بة ماناي ئازادي لة مولَكداريةتي تايبةتي داية كة ئازادي بؤ ضةوسانةوةي بة دواوة دةبصت و راست بة هؤي ئةمةوةية كة بة هةر ثلة ئيدعاي كاري بنةمايي و ريشةيي ناتوانصت ببصتة هؤي هةلَوةشانةوةي ضةوسانةوة و ستةم و هصنانة ئاراي ئازادي و بةرابةري.
بؤ ئةم تاقمة كةسانةي كة ئيدعاي بةرابةري دةكةن و لة روانطةي حقؤقيةوة دةرواننة ئةم بابةتة هيض كات لة مولَكداريةتي تايبةتي لة كؤمةلَطا، نادوصن؟.
لةم سوننةتة سياسيةدا مولَكداريةتي بة بابةتصكي ثيرؤز دةناسرصت و لة ئةساس دا بةشصك لةم ئازاديية فةردييةية. ئةم ئازاديةش بريتيية لةوةي كة كؤمةلَصك كةس خاوةني هةموو جؤرة كةرةسةيةكي بةرهةمهصنان بن و هاوكات كؤمةلَصكي ديكة هيض مافصكيان بة نيسبةت كةرةستةي بةرهةمهصنانةوة نةبصت كة لةم روانطةدا ئةم مةسةلة واتة بةردةوام بووني مولَكداريةتي وةك ثرسيارصك كة وةلإمي وةر نةطرتووة ماوةتةوة كة لة لايةن ئةم روانطةوة هةلَوةشانةوةي ئةم مؤلَكداريةتية وةك دةسدرصذي بؤ سةر ئازادي تاك ذمصردراوة.
هةر بؤية ئةمة نيشانةي نيةت ثاكي يان نييةت خراثي خاوةناني ئةم بيرؤكة نيية بةلَكو نيشانةي بص ناوةرؤك بووني ئةم فكرةية كة تا ض رادةيةك دةتوانصت يان لة رابردوودا توانيويةتي بصتة سةرضاوةي كاري بنةمايي بؤ هةلَوةشانةوةي ستةم و هةلإواردني جنسي. كؤمةلَصكي ديكة لة ذنان هةن كة باوةريان بة كار لة ئاراستةي بزوتنةوةي ذنان، لة ئاستي خوارةوة دا هةية، هةلَبةت لة سةرةتادا بؤ ئةم مةيلةي ديكة لة نصو بزوتنةوةي ذنان دةبص بلَصين كة هةر ئةم ثشت ئةستوور بوونة بة خوارةوة، واتة لة نصو خةلَك دا بؤ خؤي خالَصكي طرينطة. بةلإم ئةمةش بؤ خؤي دةبص خاوةن ناوةرؤكصكي سياسي بصت، ضونكة ئةطةر جةماوةريترين جموجوولَةكان لة خزمةت سياسةتصك دا بصت كة لة بةرذةوةندي ذنان نةبصت هةرةس دةهصنصت يان ئةو بزوتنةوة لة ئامانجةكاني دوور دةخاتةوة. لة ئصران دا هصشتا وةها بزوتنةوةيةك دةر كةوتةيةكي بةم شصوة زةقي نيية بةلإم هصز و توانايةكي بةهصز لة ئارادا هةية.
لةم ئاخصزطةلةدا طةرضي تصرامان بؤ بزوتنةوةي جةماوةري و حةرةكةتي لة خوارةوة طرينطة بةلإم سياسةت و ثراتيكي ئةم رةوتة لة باشترين حالَةت دا تةنيا كؤسث و بةربةندصك لة بةرانبةر سةرمايةداريدا بووة و بة شصوةي جيدي ئةم نيزامةي نةخستووةتة ذصر ثرسيارةوة. بة شصوةي بةرضاوتر لصرةدا نةك سةرمايةداري و جةوهةر و ناوةرؤكي سةرمايةداري واتة مولَكداريةتي تايبةتي بةلَكو ئةوةي رةخنةي لصطراوة جؤرصك لة سةرمايةدارية و لة هةل و مةرجي ئصستادا و بة شصوةي روونتر، هاتني بة لصشاوي سةرماية دةرةكيةكان بؤ وصنة بؤ ولإتاني ذصر دةستةي وةك "ئامريكاي لاتين" بووة. سةرماية جيهاني بة تةنيا لة قةوارةي نصئؤليبرالي داية كة دةكةوصتة بةر رةخنة و دةبصتة بابةتي سةرةكي خةباتةكة نةك سةرمايةداري لة شكلَي طشتي ا.
بة زمانصكي ديكة و تا ئةو جصطةي ثصوةندي بة دياردةي طلؤباليزاسيؤنةوة هةية ئةوةي كة دةكةوصتة بةر رةخنة تةنيا جيهاني بوونةوةي طلؤباليزاسيؤنة، نةك بة طشتي نيزامي سةرمايةداري، كة وةها ضارةنووسصكي بؤ ئةم رةوتة خؤلقاندنووة، لةم روانطةدا ئةوة بة تةنيا سةرماية طةورةكانة كة خراثة نةك بة طشتي هةموو موناسبات و ثصوةندي سةرمايةداري بة هةموو ياسا و كار كردة ناسراوةكانيةوة بةدةر لة ضوارضصوةيةكي جؤطرافي و ئةندازةي شوصني ذيان.
بة شصوةي طشتي و بة كورتي ئةمة ئةو دةركة طشتيةية، سةبارةت بة حةرةكةتي لة نصو جةماوةر و لة ئاستي خوارةوةدا كة تةنيا خالَي بةهصزي ئةو ثشت بةستن بة خوارةوة واتة جةماوةرة. بةم جؤرة دةبينين لة ثصوةند بة كاري بنةماييةوة هصشتا هاوراييةك بةدي ناكرصت. خالَة نارؤشنةكاني ئةم باسة كاتصك دةر دةكةون كة بة رووني لة سةر كاري بنةمايي قسة بكرصت. هةر بؤية سةير نيية كاتصك باس لة كاري بنةمايي دةكرصت لة كردةوةدا لصك نزيك بوونةوةيةك نايةتة ئاراوة.
ثرسياري كؤتايي طؤظاري تريبوون زةن لة لةيلا دانش: لة سالَ’كاني رابردودا باسي مةنشووري مافي مرؤظي ذنان هاتة ئاراوة كة ئةم باسة طةيشتة ئصرانيش، ئصوة ئةم حةرةكةتة ضؤن دةنرخصنن؟
وةلإمي لةيلا دانش: ئةمة حةرةكةتصك بوو بؤ ثروثاطةندة كردن بؤ مةنشووري مافي مرؤظي ذنان كة بة وتةي خؤيان ئامانجي ئةم حةرةكةتة خةبات بة دذي هةذاري و توند و تيذي بوو.
رصكخةراني ئةم حةرةكةتة لة 5500 طروث لة فمينيستةكان و ئةنجؤمةني ذنان لة 163 ولإت ثصك هاتبوون. مارشي جيهاني ذنان لة دوو كونوانسيؤن ثصك هاتووة. يةكةم كونوانسيؤني لابردني هةلإواردن لة سةر ذنان كة لة سالَي 1979 ثةسةند كراوة و 160 دةولةت ئةم ثةسةند كراوةيان قبول كردووة ئةوةي تريان كونوانسيؤني مافي مندالانة كة لة سالي 1989 ثةسةند و لة لايةن 190 دةولَةتةوة، قبول كراوة. داكؤكي لةم دوو كونوانسيؤنة و هةولَدان بؤ داسةثاندني بة سةر دةولَةتاني ديكة و لةم سالإنةدا لة ئصرانيش و بة تايبةت لة نصو هةلَسوراواني بزوتنةوةي ذنان دا كةسانصك داكؤكي لصدةكةن.
لة هةر حالَدا لة مانطي مارسي 2003وة ئةم رةوتة دةستي داية رصكخستني حةرةكةتصك بؤ ثروثاطةندة بؤ مةنشووري مافي ذنان لة ذصر ناوي: بةرابةري، ئاشتي، عةدالَةت و ئازادي و يةكيةتي. ثروثاطةندة بؤ ئةم مةنشوورة و ئاكسيؤنةكاني ثصوةندي دار بةوةوة لة "سائؤثائؤلؤ" لة ولإتي "برصزيل"ةوة دةستي ثصكرد و ثاش هةلسوراوان و ضالاكيةكي 6 مانطة لة مانطي ئؤكتؤبري 2005 لة "بؤركينا فاسؤ" كؤتايي ثصهات.
ئةم جموجوولةش لة راستي دا هصنانة ئاراي مةسةلةي ذنان بة شصوةي جيهانية بةلإم لة روانطةيةكي تايبةتيةوة.
ناوةند و جةوهةري ئةم حةرةكةتةش لة خالَةكاني ناو جاأنامةي مافي مرؤظ واوةتر نيية. ئةم حةرةكةتة لة نصو ئةو بةشة لة كؤمةلَطا جيهاني سصهةم و لة نصوو ئةو فمينيستانة بوو بة باو كة لة هةبووني سةرةرؤيي و فةرهةنطي دواكةوتووي ثصش مؤدصرن و زؤربابةتي ديكة كة ثصشي بة كار و ضالاكي ئةوان دةطرت لايةنطري ثةيدا كرد.
هةلَبةت زؤر ناوةند و نيهادي نصونةتةوةيي لةم حةرةكةتة داكؤكي دةكةن و ئةم بةشة لة هةلَسوراواني بزوتنةوةي ذنان لة رصطاي يارمةتي ئابووري كة بؤ رصكخراوة غةيرة دةولةتيةكان واتة "NGO" (ئصن.جي.ئؤ) كان دابين دةكرصت ثشتوانيان لصدةكةن. جصطاي ئاماذةية كة دةبص لة هةر دةرفةتصك بؤ دةربريني خواست و داواكارييةكان كةلَك وةر بطيردرصت بةلإم لاني كةم بؤ ئةو بةشة لة بزوتنةوةي ذنان كة خوازياري طؤأاني بنةرةتين، نابص ئةوة لة بير بكةن.
يةكةم ئةوةي كة: داواكاريية ثةنج خالَةكةي ئةم حةرةكةتة لة طةلَ جاأنامةي مافي مرؤظ كة باس لة ئازارةكان دةكات بة تةواوةتي دوورة لة هةر جؤرة طؤراني بنةرةتي لة حاست مةسةلةي ذناندا. لة راطةياندني مةنشووري مافي ذنان دا هيض شوصنةوارصك لة نزيامصك كة خؤي ثصك هصنةر و ئامرازي سةرةكي بي عةدالةتي و نابةرابةريية بةدي ناكرصت.
لة هيض شوصنصكي ئةم حةرةكةتة لة نصؤ سمينار و كؤنفرانسةكان دا ثصوةندي هةذاري لة طةلَ موناسبات و ثصوةنديي لة طةلَ ئةم سيستةمة شرؤظة نةكراوة و باسي لص نةهاتووةتة ئاراوة.
وةك ئةوةي كة بلَصي هةذاري دياردةيةكي بة هةلَكةوتة يان رصبةراني يان ديكتاتؤر و فاندامصنتاليستةكان تاوانبارن. ثصويست بة وتن ناكات كة جيهاني بص فاندامصنتاليست و ديكتاتؤرةكان دنيايةكي باشترة بةلإم ئةمانة خؤيان بةرهةمي وةها موناسباتصك نين؟! مةطةر نيزامي سةرمايةداري ثصويستي بةمانة نيية؟
بة هةر حالَ ثرسيار لةم بوارةدا زؤرن و ئةمةش يةكةم خالَي لاوازي ئةم جؤرة حةرةكةتةن كة بة جيهاني بونيشيان لةم خالَة لاوازة كةم ناكاتةوة. خالَصكي ديكةي جصطاي سةرنج ئةوةية كة ئةو شةر و ئاذاوةي كة لةم دوو دةيةدا بة سةر خةلَكدا، داسةثاوة بة دةستصوةرداني وةها ناوةند و نيهادطةلصكي نصونةتةوةيي وةك مافي مرؤظ دا بووة.
بة هيض جؤرصك ناتوانين ئةوة لة ثصش ضاو نةطرين كة دروشمي "دنيايةكي ديكة دةبص دروست بكةين" ببةينة ذصر ئالإيةكةوة كة بؤ خؤي وصنةطةلصكي تراذيك لة هةذاري و شةري بةسةر خةلَكي ئةفغانستان و ئصراق دا، داسةثاندووة. ئالإيةك كة لة كاتي خؤي دا لة حاست بص عةدالةتي و ديكتاتؤري دا بةرز نةكراوةتةوة. بةلَص دةبص جيهانصكي ديكة دروست كةين بةلإم بة دلنياييةوة دةبص لة ياساكاني مافي مرؤظ ئةولاوةتر بضين. جيهانصك كة بريارة كؤتايي سةرجةم دةرد و رةنج و ئازارةكان بصت بة بص بردنة ذصر ثرسياري نيزامي سةرمايةداري مؤمكين نيية.

راطةياندني مانطرتن لة خواردني 24 سة عاتة بؤ ئازادي "مةحموودي سالَحي" ية كيَك لة ريَبةراني بزوتنةوةي كريَكاري ئيَران
كريَكاران و زةحمةتيَكشان و خةلَكي ئازاديخواز!
مةحموودي سالَحي هةلَسووراو و ضالاك و سيماي ناسراوي ضيني كريَكاري ئيَران كة لة جةرياني بة ريَوة بردني ريَو رةسمي رؤذي جيهاني ضيني كريَكار لة سالَي 1383 و بؤ داكؤكي لة حةقانيةتي ضيني كريَكار لة شاري سةقز لة طةلَ ذمارةيةك لة هاوريَياني دةسطير و بة توندي كةوتة بةر ليَثرسينةوة, ثاش تيَثةر بووني سيَ سالَ بةر سةر ثةروةندةكةيدا و لة ئاكام دا بة يةك سالَ زينداني ناسراو بة (تةعزيري) و سيَ سالَ زينداني (تةعليقي) مةحكووم كرا. حوكمي دةركراو بة شيَوةي ناياسايي و بة بيَ ئاطادار كردنةوةي ثيَشتري ناوبراو و هةروةها ثاريَزةرةكةي لة ريَكةوتي 20/1/1386 لة سةر مةحموودي سالَحي بةريَوة ضوو.
ئيَستاكة زياتر لة سيَ مانط لة دةسطير و زينداني كراني ناوبراو تيَدةثةريَت و لة حالَيَك دا كة بة هةلوو مةرجيَكي خراث لة بواري جةستةييةوة لة زيندان, لة طةلَ مةرط دةست و ثةنجة نةرم دةكات كة يةكيَك لة طورضيلةكاني لة دةست داوةو ئةوي ديكةي تةنيا لة سةدا 20ي كار دةكات. بةم حالَةشةوة لة لايةن بةرثرساني قةزايي و بةرثرساني زيندان بة بيَ طويَدان بة باري نالةباري جةستةيي ناوبراو نة تةنيا كاريَك ناكةن بةلَكوو هاوكات لة طةلَ ثشتيواني بةربلاَوي هةزاران كريَكار لة ئيَران و جيهان لة طةلَ "مةحموودي سالَحي", كةساني داكؤكي كةر لة ناوبراويشيان خستؤتة ذيَر ليَثرسينةوةوة. ئةمة لة راستيدا هيَرشيَكي راشكاوانةية بؤ سةر ضيني كريَكار.
ئيَمة, ئةنداماني كوميتةي ثشتيواني لة مةحموودي سالَحي و كةساني ديكةي ثشتيواني ضيني كريَكار لة سةدةمين رؤذي دةستطيركراني ئةم خةباتكارة ماندوويي نةناسةي مةيداني خةباتي ضينايةتي, بؤ ئيَعتراز بةم هةلوومةرجة نالةبارة, بؤ ئازادي ناوبراو و هةلَسووراواني ديكةي كريَكاري لة رؤذي ضوارشةمة 27/4/1386 بة راطةياندني مانطرتن لةخواردني 24 سةعاتة لة شويَني كارو ذياني خؤمان هاوثشتي ضينايةتي خؤمان لة خةباتكاران و ريَبةراني عةمةلي ضيني كريَكار لة ئيَران رادةطةيةنين.
لة هةموو هاوريَيان و كريَكاران و زةحمةتكيَشان و تةشةكول و ريَكخراوةو كوميتة كريَكاري و هةموو هةلَسووراواني سةربةخؤ, موعةليمان و ذنان و خويَندكاران و هةموو ئةو كةسانةي كة بير لة ئازادي ئينسانةكان دةكةنةوة داوا دةكةين بة ناردني نامة و ثةيامي ثشتطري, كة بة شيَوةي تاكة كةس يان ئةنداماني ريَكخراوةكان و لة هةر ريَكخراوةيةكي كريَكاري و هتاد.... بؤ ويَبلاطي كوميتةي ثشتطري لة مةحموودي سالَحي بةم مانطرتنةوة ثةيوةست بن و دةنطيان تيَكةلَ بة دةنطي هةموو كريَكاران بكةن و بؤ ئازادي هةرضي زووتري كريَكاراني ثيَشةرةو و هةموو كريَكاران هةولَ بدةن.
" كميته دفاع از محمود صالحي "
www.Kdmahmodsalehi.blogfa.com ويَبلاطي كوميتةي داكؤكي لة مةحموودي سالَحي:
azadi_mahmod_s@yahoo.com ئادرةسي ثيَوةندي
ليستي كةسانيَك كة بةم مانطرتنةوة ثةيوةست بوون:
۱ - كيومرث اويسي ۲-چیاکو قربهایی 3- بیژن احمدی 4- آرام زندی 5- صبریه آشناگر 6- هیرش مجیدنیا 7- عبدالله خیرآبادی 8- رامین قربهایی 9- بختیار پیرخضری 10-بهاالدین صدوقی 11- فرامرز کاویانی 12- صدیق صبحانی 13- اقبال محمدی 14- ناصر صبحانی 15- مجید حمیدی 16- محیالدین رجبی 17- صدیق امجدی 18- روژین احمدی 19- نهبهز نصراللهی 20- سهیلا گله داری 21- ابراهیم وکیلی 22- مهرداد امینوزیری 23- خسرو زندی 24- آرام رشیدی 25- افشین فرهادی 26- جلال شریعتی 27- نعیم فتاحی 28- شجاع ابراهیمی 29- عبدالله احمدی 30- صلاح زمانی 31- کمال آخرتی 32- ادریس پروین 33- ادیب سوره بومه 34- فردین نگهدار 35- شیوا خیرآبادی 36- سوسن رازانی 37- منیژه صادقی 38- مظفر اسدی 39- جهانگیر محمودویسی 40- بهزاد سهرابی 41- وفا قادری 42- شکوفه ساری 43- شقایق ویسی 44- سوما مرادی 45- غریب مرادی 46- شهین احمدی 47- اقدس کریمی 48- محمد عبدیپور 49- صدیق اسماعیلی 50- بختیار رحیمی 51- سروه مرادی 52- سامرند صالحی 53- نادر پیرویسیان 54- جلیل محمدی 55- کاروان خرمی 56- حسین مرادی 57- جمیل راستخدیو 58- منوچهر زارعی 59- محمد مرتضائی 60- سید جلال حسینی 61- محمد عبدی یار 62- نجیبه صالحزاده 63- شمسالدین مرادی 64- بهزاد عطائی 65- پری محمودپور 66- عینالله خادمی (کارگر کارخانه پمپ ایران) 67- محمد فاروقی(کارگر کارخانه پمپ ایران) 68- هاشم بصیری(کارگر کارخانه پمپ ایران) 69- محمد مهردادیان(کارگر کارخانه پمپ ایران) 70- مصطفی ولیئی(کارگر کارخانه پمپ ایران) 71- حسین مقدسی(کارگر کارخانه پمپ ایران) 72- علی شاملو(کارگر کارخانه پمپ ایران) 73- ابراهیم حسینی(کارگر کارخانه پمپ ایران) 74- علیرضا خدابخشی(کارگر کارخانه پمپ ایران) 75- علیاکبر کارخانه(کارگر کارخانه پمپ ایران) 76- مرتضی چیتگر(کارگر کارخانه پمپ ایران) 77- مجید مختاری(کارگر کارخانه پمپ ایران) 78- فاضل صفرزاده(کارگر کارخانه پمپ ایران) 79- سعید فاروقی(کارگر کارخانه پمپ ایران) 80- سید اسماعیل افروز(کارگر کارخانه پمپ ایران) 81- فرید قربانپور(کارگر کارخانه پمپ ایران) 82- زینت حسینی(کارگر کارخانه پمپ ایران) 83- شهربانو مرادی (کارگر کارخانه پمپ ایران) 84- مظفر فلاحی(کارگر بخش تاسیسات و عضو اتحادیه متال در سوئد) 85- یدالله گزان 86- هوشیار جلالی 87- شعیب رحمانزاده 88- کیهان عزیزی 89- شاهو رستگار 90- جلیل محمدی 91- ابراهیم عبدی 92- فواد سهرابی 93- روناک قربهایی 94- مریم صادقی 95- محسن حکیمی 96- آرزو بیکس 97- رزگار محمودی 98- صباحالدین حیدری 99- هوشیار محمدی 100- سلام قادری 101- امیر جواهری 102- فریده رضائی 103- فروغ قهرمانی 104- محسن بختیاری 105- رضا چیتساز 106- تارا راحلی 107- فیروز آذری 108- فرخ قهرمانی 109- روزبه فقیهی 110- مینو میرانیائی 111- حسین مقدم 112- احمد مکیان منش 113- عباس کریمی 114- حسن اعظمی 115- حدیقه کیانپور 116- اردشیر نصرالله بیگی 117- یدالله خسروشاهی 118- ئاکو انوری 119- فرهاد شعبانی 120 خهبات مرادی ۱۲۱- محمد محمدی ۱۲۲-آرزو بیکس ۱۲۳- یدالله قطبی۱۲۴-امین عزیزی۱۲۵-رامین قربه ای ۱۲۶- پری تاجوانچی ۱۲۷-رحمان سلیمانی بانه ۱۲۸- اسعد رستمی ۱۲۹- محسن اسماعیلی ۱۳۰- پویا محمدی ۱۳۱- جمیله خدائی ۱۳۲- بهمن مردوخی ۱۳۳- بهزاد مهرانی ۱۳۴- خا لد علی پناه ۱۳۵-اقبال خاتمی ۱۳۶- سید خالد رحمتی ۱۳۷- کامران دباغیان ۱۳۸- مطلب انوری ۱۳۹ - کاوه الیاسی ۱۴۰- داناعبدالرحمانی ۱۴۱- سامان کریمی ۱۴۲- آزاد محمدی ۱۴۳- حبیب سلطانی ۱۴۴- شریفه پرواری ۱۴۵- شهریار محمدی- ۱۴۶- سهیلا محمدی ۱۴۷- صدیق جهانی ۱۴۸- دکتر علی مقداری (دانشگاه صنعتی شریف) ۱۴۹- فروزان احمدي ۱۵۰- سوما فرجي ۱۵۱- محمد فرجی ۱۵۲- فاطمه رحمتپناه ۱۵۳- منیژه گارزانی ۱۵۴- کمیته دفاع از حقوق دستگیر شدهگان اول ماه مه ۱۵۵- بێ سنوور فتحی ( کارگر شرکت آکر کوارنر در نروژ ) ۱۵۶ کانون همبستگی با کارگران ایران: آلمان-فرانکفورت ۱۵۷- کانون همبستگی با کارگران ایران: گوتنبرگ سوئد ۱۵۸- نعیمه ساعدی ۱۵۹- فرزاد ضیائی ۱۶۰- علی اسماعیلی 1۶۱- ثریا فتاحی ۱۶۲- دکتر احمد عزیزپور۱۶۳- عایشه جهانپور ۱۶۴- زانا حسن زاده ۱۶۵– هانا توحیدی ۱۶۶-سعید احمدیان ۱۶۷- علی حسن زاده ۱۶۸– عایشه محمدی ۱۶۹-عباس فرج زاده ۱۷۰- مصطفی کریمی ۱۷۱- کیوان محمدی ۱۷۲– علی عزیزی سمنان ۱۷۳- بیژن صباغ ۱۷۴- کیوا ن محمودی ۱۷۵- علی عزیزی ۱۷۶ روژین بهرامی ۱۷۷- پریسا بهرامی ۱۷۸- عبدالعلی مرادیان ۱۷۹- آمنه حسینی ۱۸۰ نیما صداقت ۱۸۱- بهرام دزکی ۱۸۲- بیژن امیری ۱۸۳- احمد اسماعیلی ۱۸۴-هوشمند ساعد پناه ۱۸۵- مهدی ساعد پناه ۱۸۶-شوان ساعد پناه ۱۸۷- اسماعیل خودکام ۱۸۸- آرزو جیران ۱۸۹ م- شکیب ۱۹۰- حمید قربانی ۱۹۱-پروین ذبیحی مریوان ۱۹۲- رامین زندنیا ( دبیر آموزش و پرورش ناحیه 1 سنندج) ۱۹۳- فرید پرتوی ( عضو اتحاديه كارگران خدمات عمومي كانادا و از مسئولين روابط بين المللي اتحاد بين المللي در حمايت از كارگران ايران ) ۱۹۴ سیامک مویدزاده ۱۹۵- روزا شفیعی ۱۹۶- ادریس خداکرمیان ۱۹۷-علی محمدی ۱۹۸- صفر صادقیان ۱۹۹- خسرو صادقی بروجنی ۲۰۰- آزاد حسینی ۲۰۱- خالد اسدی ۲۰۲- اردوان نوبری ۲۰۳- سوران رفوسه ۲۰۴- حسن معروفیپور ۲۰۵- سهرکهوت رستم گرجی ۲۰۶- بینا دارابزند ۲۰۷- عیسی قوامی ۲۰۸- جمعی از کارگران پیشرو تبعیدی در سویس ۲۰۹- اتحاد بینالمللی در دفاع از کارگران در ایران، سویس ۲۱۰- کیوان حیدری ۲۱۱-حسن زارعی ۲۱۲- پرشنگ خلیقی ۲۱۳- محمد مجیدی ۲۱۴- شاهو ئارمانی ۲۱۵- خدیجه حسینی ۲۱۶- بهرنگ ریاحی(دانشجو) ۲۱۷- بهروز فراهانی( از همبستگی سوسیالیستی با کارگران ایران-پاریس) ۲۱۸- اقبال دلیری ۲۱۹- عینالدین بهرامی ۲۲۰- خالد ایصافی( کارگر بخش تاسیاسات و عضو انجمن همبستگی با کارگران ایران در نروژ) ۲۲۱- جلیل حسینی مریوان ۲۲۲- پروین سعید بختی ۲۲۳- آرزو حسینی ۲۲۴- محمد تقی سید احمدی ( از کانون همبستگی با جنبش کارگری ایران- هانوفر آلمان) ۲۲۵- علی محمدی مریوان ۲۲۶- عمر فلاحی ۲۲۷- عابد امینی ۲۲۸- برهان نیکپی ۲۲۹- پرویز زیبائی ۲۳۰- جمال شریعتی ۲۳۱- اقبال نظرگاهی ۲۳۲- صلاح گرامیان ۲۳۳- سلیمانی بانه ۲۳۴- مظفر بکری ۲۳۵- مجتبی گویلیان-کمیز ۲۳۶- کژال نصرللهی ۲۳۷- فاروق گویلیان ۲۳۸- فارس گویلیان ۲۳۹- اسرین یوسفی ۲۴۰- جمال زندی ۲۴۱- نیشتمان ویسی ۲۴۲- کبری بانهایی ۲۴۳- مصیب رفیعیپور ۲۴۴- وحید صمدی ۲۴۵- مازیار مهرپور ۲۴۶- زهره اسدپور ۲۴۷- کمال کاظمی ۲۴۸ مهشید مجاوریان( از سندیکای ثژت بخش فدراسیون حمل و نقل) ۲۴۹- سعید قهرمانی ۲۵۰- مهران ارغوانی(دانشجو) ۲۵۱- علی اشرفی ۲۵۲- جمال زندی ۲۵۳- علی مرادی ۲۵۴- جعفر مولائی ۲۵۵- محمد مختاری ۲۵۶- علی محمدی ۲۵۷- رحمان احمدی ۲۵۸- کریم فاتحی ۲۵۹- احمد بغدادی ۲۶۰- هادی تنومند ۲۶۱- عمر مینائی ۲۶۲- حمایت زنان ایرانی-هانوفر ۲۶۳- کمال ملک ۲۶۴- منصور رزاقی ۲۶۵- کاروان اعظمی ۲۶۶- عثمان رحمانی ۲۶۷- بیژن رستمی ۲۶۸- کریم راد ۲۶۹- سمکو نوری۲۷۰ - سروه آخرتی ۲۷۱-دانشجویان سوسیالیست پلیتکنیک ۲۷۲- علی خدری ۲۷۳- ندا صلح میرزائی ۲۷۴- لوزا صلح میرزائی ۲۷۵- محمد قیصری ۲۷۶- حسن صالحزاده ۲۷۷- حمید آزادی ۲۷۸- کامیل همتی ۲۷۹- کامران شریفی ۲۸۰- پریسا محمدی ۲۸۱- کیارش سهرابی ( من ۱۰ سال دارم و از این اعتصاب پشتیبانی میکنم) ۲۸۲- ژیلا عباسی ۲۸۳- مهین کریمی ۲۸۴- سهیلا بهاری ۲۸۵- نسرین کریمی ۲۸۶- سینا محمدی ۲۸۷- روناک رحیمی ۲۸۸- مژگان بزرگی ۲۸۹- کاوه سعیدی ۲۹۰- پگاه روشنی ۲۹۱- حمید قادری ۲۹۲- نازی مرادی ۲۹۳- پرستو نوری ۲۹۴- کامران رحمتی ۲۹۵- کتایون رحمتی ۲۹۶- فرزاد میرکی ۲۹۷- آشتی بزرگی ۲۹۸- فرزاد محمدی ۲۹۹- فرانک شریفی ۳۰۰- الهام نجیبی ۳۰۱- شادمان فدائی ۳۰۲- شیرزاد احمدی مقدم- ۳۰۳- شیرکو احمدی مقدم ۳۰۴- فاضل قادر جو ۳۰۵- فروغ قادر جو ۳۰۶- سیما شکوهی ۳۰۷- پروین علییانی ۳۰۸- یدی سعیدی ۳۰۹- بهرام کامروا ۳۱۰- علی صادقی ۳۱۱- ئامانج ویسی ۳۱۲- ئاکام ویسی ۳۱۳- ئارام ویسی ۳۱۴- شوان ویسی ۳۱۵- شوکی ویسی ۳۱۶- فاطمه حکمتیپناه ۳۱۷- گلرخ رحمتی ۳۱۸- شیلان علییانی ۳۱۹- آوات صادقی ۳۲۰- کاظم فارس ۳۲۱- صادق آزاد ۳۲۲- پژمان رحیمی ۳۲۳- عیسی مرادی ۳۲۴- عبدالله احمدی ۳۲۵- صابر حسینپناهی ۳۲۶- رضا یوسفی ۳۲۷- کمال آخرتی ۳۲۸- رحمت غریبی ۳۲۹- فوئاد حسینی ۳۳۰- خالد حسینی ۳۳۱- غالب حسینی ۳۳۲- کاوه رحیمی ۳۳۳- کاوه امیرحسینی ۳۳۴- عطالله بختیاری ۳۳۵- ایوب سارال ۳۳۶- انور میرزائی ۳۳۷- خسرو سلطانی ۳۳۸- فرشاد زندی ۳۳۹- بهرام قرهداغی ۳۴۰- برهان سعیدی ۳۴۱- ابوبکر فطنی ۳۴۲- اسماعیل سبیل ۳۴۳- حسن قادریانی ۳۴۴- عطاالله صولی ۳۴۵- محمود محمدیان ۳۴۶- منصور عزیزیان ۳۴۷- عباس احمدی ۳۴۸- بهزاد گویلیان ۳۴۹- علی قنادپور ۳۵۰- عبدالله مهدیان ۳۵۱- فرهاد مولود پور ۳۵۲- سیما ابراهیمی ۳۵۳- ناصر دهمست ۳۵۴- جمال مراد پور ۳۵۵-صدیق فتاحپور ۳۵۶- علی کمانگر ۳۵۷- سهراب کمانگر ۳۵۸- عباس حمیدی ۳۵۹- هیوا محمدی ۳۶۰- محمدکریم محمدی ۳۶۱- میدیا رحمتی ۳۶۲- هومن سیفی ۳۶۳- ئامانج خالصی ۳۶۴-مینا م ۳۶۵- آزیتا ۳۶۶-رویا ص ۳۶۷- دیار ۳۶۸- فاطمه م ۳۶۹- مهری ث ۳۷۰- شهلا ۳۷۱- نادر چوپانی ۳۷۲- امیر چوپانی ۳۷۳- فاطمه چوپانی ۳۷۴- ههژار رمضانی(دانشجو) ۳۷۵- شنو رمضانی (کارمند) ۳۷۶- شعله امیری الیاسی ۳۷۷- نعمت قوچعلیزاده ۳۷۸- تعدادی از کارگران نساجی شینبافت- پرریس- سنندج- کارخانه شیر- نساجی کردستان- کشتارگاه سنندج-کارخانه آسفالت سنندج ۳۷۹- صلاح گرامیان ۳۸۰- ساشو ۳۸۱- وهبی قربانی ۳۸۲- ئاکو جمیل( کارگر نانوا در شهر سلیمانی- کردستان عراق) ۳۸۳- چمعی از کارگران نانواخانه محله آشتی شهر سلیمانیه- کردستان عراق) ۳۸۴- سیروان رئوف (کارگر ساختمانی) ۳۸۵- جمعی از کارگران ساختمانی در شهر سلیمانیه ۳۸۶- شیلان عمر (کارگر کارخانه پوشاک در شهر سلیمانیه) ۳۸۷- جمعی از کارگران کارخانه پوشاک در شهر سلیمانیه ۳۸۸- کاروان احمد( کارگر کارخانه سیمان تاسلوجه در شهر سلیمانیه) ۳۸۹- ئاسو ۲۴(کارگر کارخانه سیمان تاسلوجه در شهر سلیمانیه) ۳۹۰- جمعی از کارگران کارخانه سیمان تاسلوجه در شهر سلیمانیه ۳۹۱- کریم حجتی(کارگر مهاجر در سلیمانیه) ۳۹۲- سالار خدامرادی( کارگر مهاجر در سلیمانیه، کارگر کارخانه قند) ۳۹۳- بهزاد کریمی (کارگر مهاجر در سلیمانیه ) ۳۹۴- خالد نقشی(کارگر ساختمانی و مهاجر در سلیمانیه) ۳۹۵-فوئاد رشید ۳۹۶- جمعی از کارگران بیکار در شهر سلیمانیه ۳۹۷- مینو همیلی ۳۹۸- سیامک شامی ۳۹۹- کاشا اریجی (از روسیه) ۴۰۰- محی اریجی (از روسیه) ۴۰۱- سمیر نادی (عضو حزب کمونیست لبنان fplf)
۴۰۲-ئارام ب (دانشجو دانشگاه اربیل- کردستان عراق ) ۴۰۳- روژین ک ۴۰۴- سیامک رحمانی (کارگر مهاجر در شهر اربیل کردستان عراق) ۴۰۵- لطفالله رحمانی(کارگر مهاجر در شهر اربیل) ۴۰۶- بختیار اکرم (راننده در شهر اربیل) ۴۰۷- جمال صبحی (کارگر در شهر اربیل) ۴۰۸- هلمت خیر آبادی(کارگر کارخانه بلوک زنی در مسیر اربت- شهر سلیمانیه) ۴۰۹- اسعد جاف( کارگر کارگاه بلوک زنی تنجهرو- شهر سلیمانیه) ۴۱۰- فرشید م کارگر مهاجر در کارگر کارگاه بلوک زنی تنجهرو- شهر سلیمانیه ) ۴۱۱- سه نفر از بچههای کارگر(واکسی) در شهر سلیمانیه ۴۱۲- بیژن نبوی ۴۱۳- یازده استاد کار(بنا) در شهر سلیمانیه ۴۱۴- کمال ۲۰(کارگر مگاجر در شهر سلیمانیه) ۴۱۵- لطفالله س(کارگر مهاجر و بیکار در شهر سلیمانیه) ۴۱۶- حسن رحمان عمر (راننده خط شهری در سلیمانیه) ۴۱۷- وریا نهرو(دانشجو دانشگاه سلیمانیه) ۴۱۸- شتاو کامیل ۱۳۳ دانشجو دانشگاه سلیمانیه ۴۱۹- پهلوان ناصر(کارگر نجار در شهر سلیمانیه) ۴۲۰- بهروز مکریان (کارگر بلوک زنی اطراف سلیمانیه) ۴۲۱ جمعی از جوانان محله شهیدان سرچنار شهر سلیمانیه ۴۲۲- ریبوار کریم (فعال سیاسی چپ در شهر سلیمانیه) ۴۲۳- شببو لطیف( فعال جنبش زنان در شهر سلیمانیه) ۴۲۴- نسرین محبوب ۴۴ فعال جنبش زنان در شهر سلیمانیه ۴۲۵- ئامانج حمید(فعال کارگری در سلیمانیه) ۴۲۶- نجات ملزم ( فعال جنبش زنان) ۴۲۷- پشتیوان رسول( فعال سیاسی در شهر سلیمانیه) ۴۲۸- مدریک فرهادی-۴۲۹- فرشته فرهادی ۴۳۰- ابراهیم کریمی ۴۳۱- نصرالله خرمی۴۳۲- سعدی رسولی ۴۳۳- جمیله کریمی ۴۳۴- نسرین شوکتیاری ۴۳۵- حسین حمیدی ۴۳۶- افاقه میانه ۴۳۷- تهمینه مام مصطفی ۴۳۸- زهره میناپور- ۴۳۹- سهیلا اویهنگ ۴۴۰ ولی روانسر ۴۴۱- عبدالله چیانه ۴۴۲- کمال پسوه ۴۴۳- مام ابراهیم ۴۴۴- دایه هاجر ۴۴۵- طلا صمدی ۴۴۶- عزیزه شوکتیاری ۴۴۷- حسین رحیم زاده ۴۴۸- حسین باغچه ۴۴۹- محمد احمدی ۴۵۰- اسفندیار رحمانی ۴۵۱- هژیر پارسا ۴۵۲- مصطفی مدحدنیا ۴۵۳- شاهین احمدی ۴۵۴- شاهو شیرزادی- ۴۵۵- هستی بزرگنیا ۴۵۶- آرش صفار ۴۵۷- مصطفی وثوق ۴۵۸- کیومرث عزتی( از فعالین کارگری کانون همبستگی با کارگران ایران در فرانکفورت) ۴۵۹- اقبال سبحانی ۴۶۰- ملکه کهنه پوشی ۴۶۱- جبار کریمی ۴۶۲- مجید تمجیدی ۴۶۳- ابراهیم اسماعیلی ۴۶۴- صلاح زندی ۴۶۵- سعید محمدی(کارگر کورهپزخانه)۴۶۶- نجمه محمودزاده ۴۶۷- زهرا کرمی ۴۶۸- هایده آقا میری ۴۶۹ -هساره ابراهیمی ۴۷۰- پروانه محمدی- ۴۷۱- همسران دستگیر شده اول ماه مه سقز ۴۷۲-اتحادیه کارگران بیکار و اخراجی سقز ۴۷۳- زینب قادر زاده ۴۷۴- سیامند صالحی ۴۷۵- زانیار حسن زاده۴۷۶- کیوان امیر الیاسی ۴۷۷- سارال ۴۷۸ -انور شریفی ۴۷۹- شاهو میرزائی ۴۸۰- شهاب میرزائی ۴۸۱- کریم فاطمی ۴۸۲- کویستان غفوری ۴۸۳- کشور کرمی ۴۸۴- بهجت حسنی ۴۸۵- کاوه حسینی ۴۸۶- سروش حسینی ۴۸۷- محمد حسینی ۴۸۸- علی محمدیان ۴۸۹- امیر رحیم زاده۴۹۰- اقبال سبکار ۴۹۱- بختیار معروفی ۴۹۲- رحیم کریمی ۴۹۳- امید محمودیان ۴۹۴ هیرو جهان پور ۴۹۵- عارف نصری ۴۹۶- آرزو محمدی ۴۹۷- انور قهرمانی ۴۹۸- مصطفی کریم زاده ۴۹۹- محمد محمدی ۵۰۰- شادی قادری ۵۰۱-فرزانه کرمانشاهی ۵۰۲- آشتی پیراتی ۵۰۳-فریده ثابتی ۵۰۴- حوزه اخگر ۵۰۵- رئوف بانه ۵۰۶-حامد زندی ۵۰۷- عباس فاطمی کرد ۵۰۸- سامان فتحی ۵۰۹- مسعود شریفی ۵۱۰ - ستار آویهنگ ۵۱۱ - سعید مقدم ۵۱۲- مازیار مهر پور ۵۱۳- بهروز خباز ۵۱۴ - گلریز بیگزاده ۵۱۵ - سامان فتحی ۵۱۶ - اردشیر خدادست ۵۱۷ - هوشیار رحیمی ۵۱۸ - عبدالله خانی ۵۱۹ - پرویز رنجبر ۵۲۰ - امید زمانی ۵۲۱ - فرهاد محمدی ۵۲۲ - مختار لطفی ۵۲۳ - کامبیز نجار ۵۲۴ - خالد احمد پور ۵۲۵ - روزبه کریمی ۵۲۶ -هیوا سهامی ۵۲۷ - اسرین حسین زاده ۵۲۸ - سیامک جهان بخش ۵۲۹- ریبوار احمد ۵۳۰- بالاش از تهران ۵۳۱- محمد ولدی ۵۳۲- شانشین ۵۳۳- کمپین آزادی پلیتکنیک ۵۳۴- فرهاد زند کریمی ۵۳۵- رئوف زند کریمی ۵۳۶- خالد رستمی ۵۳۷- گلریز بیگزاده ۵۳۸-آریس زارعی ۵۳۹- معصومه خباز ۵۴۰- حامد جدی ۵۴۱- مینا جدی ۵۴۲- عبدالله عبدی ۵۴۳- امید کدخدائی ۵۴۴- سعید امانی ۵۴۵- فرهاد کمانگر ۵۴۶-جمشید کمانگر ۵۴۷- جمیله کمانگر ۵۴۸- حسین کمانگر۵۴۹- بهرام رحمانی(نویسنده و روزنامه نگار) ۵۵۰- سامان حکیمی نژاد ۵۵۱- ناصر ساکت ۵۵۲- سمیه نیکرفتار ۵۵۳- مسعود سلیمی ۵۵۴- فرامرز اعتمادنژاد ۵۵۵- سلیمان وحیدی ۵۵۶- مهرداد بهروزی ۵۵۷- کوکب محمودی ۵۵۸- لیلا محمودی ۵۵۹- محمد حسین میلادپی ۵۶۰- احمد شریفی ۵۶۱- زینب محمد زاده ۵۶۲- سحر شریفی ۵۶۳-لاله رشیدی قادی ۵۶۴- لیمو رحمانی ۵۶۵- نشمیل رحمانی ۵۶۶- دارا کاظمی ۵۶۷- مهبهست پیرخضریان
ئةزمووني سوسياليزم لة مةجارستان(
)
سوساناكلارك
وةرطيَران كورتكرانةوة لة فارسيةوة: ثةيمان قةرة بلاغي
وةرطيَران بة كوردي: ويَبلاطي سوسياليزم
رووداوو ثيَشهاتةكاني مةجارستان لةم سالاَنةي دواييدا رةنطدانةوةيةكي زؤريان لة ناو بلاَوكراوةكان و راطةيةنةرةكاني جيهانيدا هةبووة.
هةوالَةكاني نارةزايةتي لة دذي دةولَة ت و بةرنامة ئابووريةكاني, كة لة و دا نارةزايةتي لة دذي ريسوايي سياسي سةرضاوةطرتوو لة دان ثيَدا ناني سةرؤك وةزيراني ئةم ولاَتة كة لة ثيَوةندي لة طةلَ بةرنامة ئابووريةكاني وةدرؤ كةوتووةتةوة لة لايةكةوةو, هةروةهاسالَيادي ثةنجا سالَةي رووداوةكاني مةجارستان بة واتاي بيانوويةك بؤ هيَرش كردنة سةر كاركردو دةسكةوتةكاني دةولَةتي سوسياليستي سالَةكاني بةر لة 1989 لةم ولاَتة دا كةلَكي ليَ وةرطيرا, بةلاَم خةلَك لة كردةوةكاني سةردةمي دواي سوسياليزم و بازاري ئابووري لةم ولاَتةدا رازي نين."سوسانا كلارك" نووسةري مةجاري كة لةم سالاَنةي دواييدا لة بريتانيادا دانيشتووةو ثيَشتريش لة مةجارستاني سوسياليستي دا ذياوةو ئيَستايش شايةتي هيَرشي سةرمايةدارية بؤ سةر ئةم ولاَتة, بة شيَوةيةكي راستةقينة هةلَسةنطاندنيَكي لةم دوو ئةزموونة ثيَشكةش كردووة. "سوسانا كلارك" ئةم رةوتةي كة لةم سالاَنةي دواييدا لة مةجارستان دا هةبووة بة ثيَشكةوتني نازانيَت و دةنووسيَت: كاتيَك كة خةلَك ليَم دةثرسن كة لة نيَوان سالَةكاني 1970 _1980 لة مةجارستان بارودؤخي ذيان ضؤن بووة, زؤربةيان ضاوةرواني ئةوة دةكةن كة من ضيرؤكطةليَك لة ثؤليسي نهيَني و, وةستان بؤ سةفي نان شيَوازة قيزةونةكاني تري ذيان لة ولاَتيَكي تاك حزبي دا بؤ باس بكةم. بةلاَم كاتيَك كة ثيَيان بلَيَم راستيةكان بة ثيَضةوانةي ئةم ضيرؤكانة بوون و مةجارستاني سوسياليستي سةرةراي تةواوي كةم كورتيةكاني سياسي و ئابووريةكان نةتةنيا جةهةننةميَك لة سةر زةوي نةبوو بةلَكوو لة راستي دا جيَطايةكي زؤر باش بوو بؤ ذيان. بة دلَنيايةوة دةتوانم بلَيَم كة هةموو بيسةراني ئةم مةسةلةيان ثيَ سةير دةبيَت و توشي سةرسوورمان دةبن. "ويكتؤر ئاربان" سياسةتمةداري موحافزةكاري دذة كؤمؤنيست و بةناوبانطي هاونةسلَي من كة ضارةنووسي هاوكات بووة لة طةلَ شكستهيَناني لة ئاكامي ئاخيَزي 1956 وةك نةسلَيَكي طوم بوو ضاو ليَدةكةن. بةلاَم نةسلَي طووم بووي ئيَمة ضي بوو؟ مادة سرِ كةرةكان, ناهةنجارية كؤمةلاَيةتيةكان, و تاضيَريزم؟ ئةم مةجارييانةي كة لة ضةشني منن, لة سالَةكاني كؤمؤنيسمي "طولاشي" طةورة بوون, لة راستيدا لة زومرةي كةساني خؤشبةختةكان بوون. بة راي من راستيةكاني ئاخيَزي مةجارستان كة لة راطةينة كاني رؤذئاوادا بة طشتي وةك شكست هيَنانيَكي قارةمانانة ويَنا دةكةن بة ثيَضةوانةية راستيةكانة.شةثؤلي تةقينةوةكاني رووداوي سالَي 1956 ريَبةرايةتي كؤمؤنيزمي هيَناية سةر ئةو باوةرة كة تةنيا بة ثيَك هيَناني ريفاهي كؤمةلاَيةتي ئيَمة دةتوانيَت جي ثيَي خؤي قايم بكات. ئيَستالينيزم لة نيَو ضوو و جؤريَكي ليبرالَتر لة كؤمؤنيزم هاتة طؤرةثانةوةكةوة كة بة شانازيي ريَبةري ئةم ريَبازة واتة "يانووش كادار" بة كاداريزم ناوي دةركرد. لة جياتي ئاماذة كردن بة دةسكةوتةكاني ئةو نيزامة لة بوارةكاني ثاك و خاويَني و بيهداشت و دةرمان و سيستمي ثةروةردة و راطوازتن و دابين كردني كؤمةلاَيةتي ريَطةم ثيَبدةن با لة روانطةي خؤمةوة ئاماذة بة راستيةكاني كؤمؤنيزمي رابردوو بكةم.ئةوةي كة زياتر لة هةر بابةتيَكي ديكة بيرم ديَتةوة هةستي طشتطيري و هاوئاهةنطي و ذياني كؤمةلاَيةتية. رؤحيةيةك كة بة داخةوة ئةمرؤكة لة بريتانيادا كة من تيَيدا ذيان بة سةر دةبةم وةبةضاو ناكةويَت و ئةمرؤكة هةركاتيَك بؤ مةجارستان دةطةريَمةوة نةبووني ئةم مةسةلة هةست ثيَ دةكةم. لة هةلوو مةرجيَك دا كة جياوازي داهات و سةروةت و سامانةكان لة لاني كةمي خؤيدا بوو هةر جؤرة قةزاوةتيَك لة سةر خةلَك لة سةر ئةساسي سةروةت و سامانةوة نةبوو بةلَكوو قةزاوةت لة سةر كةسةكان وةك تاكيَكي كؤمةلَطابوو. دذي كؤمؤنيستةكان لةوانةية بزوتنةوةطة ليَكي وةك "لاواني ثيَشرةو"يان ثيَ طالَتة بيَت, كة ئامانجي ئةم بزوتنةوانة بةشدار كردني لاوان بة شيَوةيةكي فراوان لة ضالاكية كؤمةلاَيةتيةكان دا بوو و بة ثيَضةوانةي رةوتي ميلةت سازي و تيكة تيكة كردني كؤمةلَطا لة ثيَشرةفتة ترين ولاَتاني جيهاني ئةمرؤدا ئامانجي ئةوان, واتة " لاواني ثيَشرةو" ثيَك هيَناني كؤمةلَطايةكي يةكدةست و يةكثارضة بانطةشة بؤ وةها جيهانيَك بوو. من شانازيم دةكرد كة ثيَشرةو بووم, بة ثيَضةوانةي باوةري هةموان بةم جؤرة نةبوو كة ئيَمة هةمو كاتةكانمان بؤ هةلَتروكان لة كةنار ئاوري ئوردوطاكان و خويَندني سروود بؤ ريَز طرتن لة لنين تةرخان كردبيَت, بةلَكوو كاري ئيَمة فيَر بووني ئةزموونةكاني بة نرخي ذيان لة بوارةكاني ثةيدا كردني هاوريَ و كونيَش و واكونيَشة كؤمةلاَيةتيةكان بوو.
من ئةم تايبةتمةنديةم بوو كة لة كؤمةلَطايةكدا طةورة بووم كة لةو دا دةولَةت بايةخي فةرهةنط و ئاموزش و ثةروةرشي دةناسي. ثيَش شةري جيهاني دووهةم كة نووسةراني خؤبةزلزان و دواكةوتووي مةجارستاني لة نووسةريَكي وةك "سندوورماراي" بوتيان درووست دةكرد. ئامووزش و ثةروةدةي دةبيرستاني لة دةست دةولَةمةنداندا قؤرخ كرابوو. دايك و باوكي من ناضار بوون كة لة تةمةني 11 سالَيدا خويَند بة جيَ بهيَلَيَن , بةلاَم رذيمي ذيَر دةسةلاَتي " يانووش كادار" هةليَكي ديكةي بؤيان رةخساند كة بتوانن وةك خويَندكار لةو تةمةنة دا دريَذة بة خويَندن بدةن. لايةنة كاني ئةم جؤرة لة سوسياليسم دةرفةتطةليَكي تازةي بة كةسيَكي وةك من دا, كة بوو بة هؤي تةكان و جوولَةيةكي كؤمةلاَيةتي بةربلاَو. لة ئابووريدا هونةريش يةكيَك لة دياردةكاني سياسةتي ثةروةدةو بارهيَناني دةولَةت, هةولَ و ئيلتيزامي ئةوةية كة سةرنجي هةموان بؤ لاي ئةو رابكيَشيَت و هونةري بؤ هةموان دةويَت. لةم بوارةش دا لة سةر ئةوة تةئكيد دةكرا كة بةرهةمي هونةر دةبيَت بؤ هةموان بيَت نةك تةنيا بؤ كةمايةتيةكي دةولَةمةندي "بوداثيَست" تالارو سالَؤني شانؤو كونسيَرت و ئؤثيَرا لة لايةن دةولَةتةوة ثشتيواني مالَي دةكران هةر بؤية نرخي بليتي ئةم شويَنانة تا رادةيةك لة خوارةوة بوو كة هةموان دةيان تواني لةم شويَنانةدا بةشداري بكةن. دةولَةت لةم راستادا لة هةر شارو ئاواييةك دا " خانةي فةرهةنط" ي درووست كردبوو تا بةم شيَوة هةموو تاكيَكي ضيني كريَكار, وةك دايك و باوكي منيش بتوانن بة ئاساني دةستيان بة بةرهةمة هونةريةكان را بطات.ضاث و بلاَو كردنةوةي كتيَبيش هةر بةم شيَوة لة لايةن دةولَةتةوة ثشتيواني مالَي ليَدةكرا بة ضةشنيَك كة بةردةوام نرخي كتيَبةكان لة خوارةوة رابيطراية و بةم جؤرة ريَذةي كتيَبةكان لة كتيَبفرؤشيةكان دا رووي لة طةشة بكرداية. لة شيَويَنيَك دا كة بة يةك " فؤريَنت" واتة ثؤلَي مةجارستان, دةكرا ضةند كتيَب لة بةرهةمة كلاسيكةكان بكرِيت, زؤر ئاسايي بوو كة كتيَب خويَندنةوةش بةم ثيَية رووي لة زياد بوون دةكردو وةك كاريَكي فكري بؤ هةمواني ليَدةهات.
ئيَمة ئةمرؤكة واتة 18 سالَ دواي طؤراني رذيم و دةسةلاَتداريةتي ليبراليزم و ئابووري بة ثيَي بازار دةبينين كة بةشيَكي زؤر لة ميراتة فةرهةنطيةكان لة نيَو ضوون. مؤزةكان و شانؤكان و طالوريةكان لة ذيَر تيشكي راستةيقينةي ئابووري نويَ يا دةبيَ مل بؤ باردؤخي ئيَستا كةض بكةن, يان دةبيَ لة نيَو بضن. يارانةي بليتيان هةلَوةشاندووةتةوة و دووبارةش بة تةنيا ئةوة دةولَةمةندان و ضيني بالاَدةستن كة توانايي كرِيني بليت و ضوون بؤ ئؤثيَرايان هةية. سةدان سينماي بضووك و بة زؤري داخراون و ئةمة لة حالَيَك داية كة سيماي ضةن تالارو سينماي هاليوودي خؤيان لة نيَو شارةكان دا ويَنا دةكةن. بةرنامة تلويزيؤنيش بة توندي لة ناوةرؤكي خؤيان دا خالَي بوون و دابةزيون. كاتيَك كة من تةمةنيَكي ئةوتؤم نةبوو بؤ ويَنة رؤذاني شةمة كة روذي ثشووي ئاخري حةوتوومان بوو تةماشاي شانؤي " ذولويَرن", شانؤي هاوكات لة طةلَ شيَعر خويَندنةوة لة شاعيري بةناوبانط " ئانتوان ضيخؤف"بوو, بةلاَم ئيَستا هةر لةو رؤذانة دا تةماشاي فيلمي توندوتيذي ئاميز كة بؤ ضةند جار دوثات كراونةتةوة و لة بريتانيا ثيشان دةدريَت. سياسةتمةداراني ريفورميست بة شيَوةي تانةو تةشةر بة "زينداني مةخمةلَي" دةوراني كادار ئاماذة دةكةن, لة حالَك دا خؤيان زيندانيَكيان درووست كردووة كة لةو دا بةشيَكي طةورة لة خةلَك بة شيركةتة فرةنةتةوةكان فرؤشراون كة لة سةدا 70ي بةرهةمةكانيان لة ذيَر ركيَفي خؤيان دا راطرتووةو هةرةشة دةكةن كة ئةطةر برِيار بيَت كة حةقدةستي كريَكاران دابين يا حةقدةستةكانيان زياتر بيَت كارخانةكان لةم ولاَتانة دةبنة دةرةوة. هاوسةري هاوريَيةكم لة يةكيَك لةم شيركةتانةدا كاردةكات كة لةم بوارةدا دةلَيَت: كة تةنانةت كاتي دةسبة ئاوي كةسةكانيش بة توندي دةكةويَتة ذيَر ضاوديَرييةوةو كةلَك وةرطرتني تةواو لة كاتي نةهار خواردن بة نةبووني ئيلتيزام بة شيركةت لة قةلَةم دةدريَت.ئةم بارودؤخة بة تةواوي لة طةلَ بارودؤخي شيركةتة دةولَةتيةكان لة 20 سالَ لةوةو ثيَشةو جياوزي هةية كة مةهدي كوودةك, سرويسي خواردني هةرزان, شويَني حةوانةوة بؤ رؤذاني ثشوو و ئيمكانياتي وةرزشي بة خؤرايي لة ئيختياري كاركونان دا دادةنا. سوسياليسم لة مةجارستان دا بيَ طومان كةم و كورتيشي هةبوو طةرضي كة موسافرةت بؤ ولاَتة سوسياليستيةكاني ديكة ثيَشي ثيَنةدةطيرا بةلاَم سةفةر بؤ رؤذئاوا ئاسان نةبوو. كلاسة خؤراييةكاني ئاموزشي زماني رووسي بؤ زؤر يةك لة خةلَكي مةجارستان بةكةلَك بوو. لة زؤر يةك لة بوارةكاندا بة بيَ هؤ كؤسث دةخراية سةر ئةم كارةو لايةني بة كةلَك نةهاتووي سيستمي بوروكراتيك لة ئارادا بوو.بةلاَم سةرةراي هةمووي ئةمانة من لةو باوةرةدام كة لة طشتي لة ضاو سةردةمي ئيَستادا لايةني ثؤزةتيظي ئةم مةسةلة لة لايةنة نيَطةتيظةكان زؤر تربوون. ئةرؤكة مةجاريةكان لة روالَةت دا لة مافي سةفةر بؤ رؤذئاوا بةهرةمةندن بةلاَم هاتنة خوارةوةي حةقدةستةكان تا رادةيةك زؤرة كة تةنيا كةمايةتيةك لة خةلَك توانايي مالَي سةفةر, تةنانةت بؤ بالاتؤن طةورةترين زةرياي ئورثاي مةركةزييان هةية.سياسةتمةداراني نيشتمان ثةرةست لةو كاتة دا كة بؤ داطير كراني مةجارستان لة لايةن دةسةلاَتدراني دةرةكيةوة بةردي ثشتيواني لةم ولاَتةيان لة سينطيان دةدا ئيَستاكة, كة ولاَت بة شيَوةي عةمةلي ذيَر ضةثؤكةي بونطا مالَيةكاني نيؤيؤرك و بوروكراتة ئينتيسابيةكاني بروكسيَل داية بة شيَوةيةي سةر سوور هيَنةر بيَ دةنطيان لةم كارة هيَناوة.من وةك لاويَكي مةجاري لة كةش و هةوايةكي ثر لة قسةو باس سةبارةت بة رؤذئاواي ئةمثرياليستي و ثلانة شةر ئةنطيَزةكانيان بؤ دسبةسةراطرتني هةموو جيهان و كؤنترؤلَي سةرضاوةكاني جيهان طةورة بووم.ئيَمة هةموومان دةمانزاني كة ئةمة رةوشي سياسي حيزبي رةسمي ولاَت بوو هةر بؤية ئةم مةسةلة لة بواري ثروثاطةندةوة تواناييةكي ئةو تؤي نةبوو بةلاَم ئةمرؤكة زؤرتر لة 15 سالَ ثاش ئةورؤذانة و ثاش هاودةستي ئامريكا و ئالَمان بؤ دابةش كردني يوطوسلاوي, هيَرش بؤ ئةفغانستان و دةستدريَذي نيزامي بيَ رةحمانة و فريوكارانة ي دذي ئيَراق بة مةبةستي طةشة ثيَدان بة بالاَ دستيان دا لة رؤذهةلاَتي ناوةراست بة تةواوي دةركةوتووةكة هةر ضي سةبارةت بة مةبةستةكاني رؤذئاوا بة ئيَمةيان دةوت ئةوثةري راستي بوو. جؤرج بووشي طاوان و هاوريَي وةفاداري تؤني بليَر بة ئيَمة دةلَيَن كة ئيَمة يان لايةني ئةوانين يان لايةني تيرؤريستةكانين. بةلاَم ريَطايةكي ديكةش هةية و منيش دةيزانم, ضونكة ئةزموونيم كردووة.
سةرضاوة: رؤذنامةي سةرماية
دوو روانطةي دوواليست
لة دذي كؤمؤنيسم و سوسياليسم
لة تويَي دووبابةت دا
(لة ولام بة هوشيار مةحموودي و باواي ثير)
ن:سمكؤنووري
تيَبيني: ئةم بابةتة لة دوو ذمارةي روذنامةي ضاوديَر كة لة كوردستاني عيَراق دا دةر دةضيَت لة ضاث دراوة.
دوو ذمارةي 110 و 111ي رؤذنامةي ضاوديَر كة لة كوردستان بلاَو دةبيَتةوة, دوو بةشي بابةتيَكيان لة خؤ طرتووة, لة ذيَر ناوي( هيَرشي كةسايةتيةكي دواليست بؤ سةر كؤنطرةيةكي يةكطرتوو)) كة لة لايةن هوشيار مةحمووديةوة نووسراوة. هةلَبةت بة لة بةرضاوطرتني ئةوةي كة ئةم بابةتة دوو شيَواز ئةدةبياتي هةية و لة هةنديَك شويَن لة نووسراوةكة دا طوتاري كوميتةي ناوةندي بة سةري دا زالَة, وا ديارة كة لة لايةن هوشياري مةحموودي و عةبدوالاَي موهتةديةوة نووسراوة ئةطينا ئةو كؤنطرةي كة هوشياري مةحموودي بة يةكطرتوو لة قةلَمي داوة بوو بة سةرضاوةي سةرهةلَداني ضةن بالَي دذ بة يةك بة بيَ بووني جياوزيةك لة باري سياسيةوة و تةنانةت كةسي وةك ئةم بةريَزةش بة هةنديَ هؤوة كة دةكريَت باسي ليَبكريَت دةنطي نةهيَناوة كة لةم كؤنطرةدا حازر بيَت كة ئيَستا نووسراوةكةي خيتابي كوميتةي ناوةندي بة خؤوة بطريَت.بةلاَم من دةمةويَت بة بيَ لةبةر ضاوطرتني ئةوةش ولاَميَكي كورتي ئةو هةلَويَستانة بدةمةوة و بيسةلميَنم كة ئةوان بؤ ناسيوناليستن و بؤ ريَكخراوةكةيان هةلَطري ريَبازي سوسياليستي نيية و لة لايةكي ديكةشةوة بؤضي ناسيوناليسم و سوسياليسم ثيَكةوة هاوكيَشةيان نية. دةبيَ ئةوةش روون بكةمةوة كة بابةتةكةي ئةم بةريَزانة لة وةلاَم بة بابةتي كةسيَك بة ناوي (باواي ثير) دراوةتةوة كة هةر لةم رؤذنامةداو لة ذمارةي 102دا بابةتيَكي نوسيوة لة ذيَر ناوي ( كؤنطرةي كؤمةلَة دريَذة دان بة دواليزمي ئايدؤلؤذيك). هةلَبةت باواي ثيريش بة شيَوازيَكي ديكة ويستووية بة بيري فراوانخوازي كورديَكي ناسيوناليست شةري خؤي لة طةلَ سوسياليسم بكات. ليَرةدا ثيَويستة بةم مةسةلةش ئاماذة بكةم كة بؤ رةخنة طرتن لة نووسراوةكةي ئةم بةريَزانة و هةروةها لة ريَطاي ئ
